قواعد درس سوم عربی سوم تجربی(مفعول مطلق نوعي)
برخي از مصدر هاي فعل ثلاثي را كه كاربرد بيشتر دارند ، ملاحظه كنيد:
5) ذَهَبَ يَذْهَبُ ذَهاباً (رفتن)
6) عاشَ يَعيشَ عَيْشاَ (زندگي كردن)
7) قالَ يَقولُ قَوْلاً (گفتن)
8) لَعِبَ يَلْعَبُ لَعِباً (بازي كردن)
9) فَتَحَ يَفْتَحُ فَتْحاً (گشودن)
10) نَظَرَ يَنْظُرُ نَظَراً (نگاه كردن)
11) كَتَبَ يَكْتُبُ كتابةً (نوشتن)
12) دَعا يَدْعُو دَعوةً (فرا خواندن)
13) قَرأَ يَقْرأ ُ قِراءَةً (خواندن)
14) عَجِبَ يَعْجَبُ عَجَباً (در شگفت شدن)
مفعول فیه ( ظرف زمان و ظرف زمان) :
اسمی است منصوب که بر زمان و مکان وقوع فعل فعل دلالت دارد . و معمولا در درون آن معنای ( فی : در) نهفته است و قالبا در پاسخ کِی و کجا می آید و با قید مکان و زمان فارسی مطابقت می کند .
دقت کنیم که که مفعول فیه را با نقش های دیگر اشتباه نکنیم . مهم ترین کلماتی که ظرف قرار می گیرند عبارت اند از :
یومَ – صباح – لیل – نهار – مساء – عند – تحت – اَمامَ – فوق – جنب – قبل – بعد – نحو – خلفَ – وراءَ و . . .
و برخی حروف مبنی :
اِذا – متی اَینَما – لمّا بر سر ماضی و . . .
مثال :
یَرجَعُ المعلّمُ صَباحَ الیوم .
↓ ↓
مفعول فیه مضاف الیه
ذَهَبَت̂ فاطمة قبل علیٍّ عندَ أبیها .
↓ ↓
ظرف زمان و ظرف مکان
اِذا جاءَ نصرُ اللهِ و . .
ظرف زمان و منصوب محلا ( مبنی)
وقفَ التلميذُ خلفَ البابِ صباحاً · دانش آموز پشت در ، هنگام صبح ايستاد
مفعول فيه للمكان منصوب مفعول فيه للزمان منصوب
اگر اين كلمات متضمن معني در نباشند مفعول فيه نيستند(يعني اينكه نمي توانيم در ترجمه قبل از آن در بياوريم.):
يومُ الجمعةِ عطلةٌ · لاتُضيّع ايّامَ شَبابَك.
مبتدا مرفوع مفعول به منصوب
(روز جمعه تعطيل است.) (ايام جواني را تباه مكن.)
اگر اين كلمات با حروف جر به كار روند ديگر مفعول فيه نيستند ، بلكه مجرور به حروف جر مي شوند سافَرنا فــي يــومِ الجمعةِ ·
حرف جر مجرور
اگر كلمه عندَ به معناي هنگاميكه باشد(با توجه به قرائن جمله) ظرف زمان مي باشد و هرگاه به معناي نزد باشد ، ظرف مكان است :
رايتُ علياً عــندَ غروبِ الشمس ِ· الكتابُ عــندك (اولي ظرف زمان و دومي ظرف مكان)
علي را هنگام غروب ديدم كتاب نزد توست
* كلماتي مانند متي – أين – إذا – أينما – مفعول فيه و منصوب محلاً مي باشند.
نکته :
ظرف ها هم مانند جار و مجرور شبه جمله واقع می شوند .